Janów Podlaski

HISTORIA
W miejscu dzisiejszej osady Janów Podlaski istniała wieś Porchowo, o której najwcześniejsza wzmianka pisemna pochodzi z okresu średniowiecza. Podlasie stanowiło wówczas własność Wielkiego Księstwa Litewskiego. Dnia 13 maja 1428 r. wieś Porchowo zastała przekazana wraz z innymi dobrami ziemskimi przez Księcia Witolda biskupowi łuckiemu. Z tego też roku pochodzi pierwszy drewniany kościół p.w. św. Trójcy, wzniesionego prawdopodobnie w miejscu obecnego kościoła pod tym samym wezwaniem.
W 1437 roku donacja została potwierdzona przez Zygmunta Wielkiego Księcia Litewskiego. Około 1450 r. po spaleniu Łucka przez Tatarów biskup łucki Jan Łosowicz przeniósł do Porchowa swoją rezydencję. Ten sam biskup w 1465 r. uzyskał od króla Kazimierza Jagiellończyka prawa miejskie dla osady, aktem lokacyjnym na prawie chełmińskim wydanym w Chociaczowie podniósł wieś do rangi miasta, nadając mu nazwę Janów od swojego imienia. Janów był do 1796 r. siedzibą biskupów łuckich; poszczególni biskupi starali się o liczne przywileje dla miasta przyczyniając się do rozwoju miasta. Z tych względów Janów był często zwanym Biskupim, przydomek Podlaski utrwalił się dopiero w XIX wieku. O znaczeniu Janowa decydowało też w znacznym stopniu jego położenie na skrzyżowaniu ważnych szlaków komunikacyjnych, położenie w pobliżu przeprawy przez rzekę Bug. Warunki naturalne, siedziba biskupów, przywileje administracyjne i gospodarcze sprzyjały rozkwitowi miasta o czym świadczą fakty: w XV w. istniał już zamek biskupów, dwa kościoły. W 1570 r. (sto lat po lokacji) miasto posiadało 500 domów i 5 tys. mieszkańców.
Liczne pożary w XVI wieku, a następnie ogromne zniszczenia miasteczka podczas „potopu szwedzkiego” znacznie zahamowały rozwój miasta. Sprowadzenie w 1602 r. Dominikanów do Janowa, otwarcie w 1687 r. seminarium duchownego, nadanie nowych przywilejów na prawie magdeburskim w 1673 r. nie pozwoliły na odzyskanie przez Janów dawnej świetności; mimo lokowania różnego typu inwestycji (Np. nowy murowany kościół p/w Św. Trójcy i całego kompleksu sakralnego, murowanego zamku biskupów łuckich, szpitala, cegielni, zabudowań gospodarczych, kramów itp.), przeprowadzonej w 1777 r. regulacji miasta nie udało się przywrócić miastu dawnego znaczenia. U schyłku XVIII w. miasto liczyło zaledwie 180 domów i 1,5 tys. mieszkańców. Ostatnim z rezydujących w Janowie biskupów łuckich był Adam Naruszewicz. Po jego śmierci w roku 1796 dobra biskupie przechodzą na skarb państwa i podlegają administracji dóbr skarbowych.
Kolejne zniszczenia przyniosła insurekcja kościuszkowska, podczas której całkowitemu zniszczeniu uległ główny gmach pałacu biskupiego. W 1818 r. miasto stało się siedzibą diecezji podlaskiej, utworzonej z położonej na lewym brzegu Bugu części diecezji łuckiej. Rok wcześniej została założona przez Rosjan stadnina państwowa, do której dyspozycji oddano zamek biskupi i folwark Wygoda.
W Janowie nadal dominuje w większości zabudowa drewniana, np. w latach 1820-1865 w mieście było tylko 9-16 budynków murowanych, w tym głównie kościelne, często wiec pożary pustoszyły miasto. Nie przyniósł natomiast zniszczeń aktywny udział mieszkańców w powstaniu styczniowym. Doprowadził on jednak do licznych represji ze strony władz carskich. W 1866 r. skasowano diecezję podlaską, przyłączając ją do diecezji lubelskiej. W 1868 r. odebrano miejscowości prawa miejskie.
Okres do I wojny światowej jest okresem powolnego rozwoju osady, wymieniona została część budynków, powstały nowe zakłady produkcyjne. Jednak w latach 1915 - 1916 zniszczona została większość domostw. Odzyskanie przez Państwo Polskie niepodległości w 1918 r. przyniosło Janowowi odzyskanie praw miejskich, przywrócenie znaczenia administracyjnego jako ośrodka administracji powiatu konstantynowskiego oraz siedziby wznowionego biskupstwa podlaskiego. Okres powojenny stał się także okresem nasilonego ruchu budowlanego, rozwoju miasta, jego znaczenia gospodarczego. W tym okresie nastąpiły istotne zmiany w strukturze społeczeństwa. W 1938 r. miasto liczyło 3921 mieszkańców, w tym 1134 katolików, 1947 żydów, 38 prawosławnych i 2 unitów. W mieście znajdowało się 461 budynków mieszkalnych (ok. 40% w złym stanie technicznym) z przewagą domów drewnianych. W latach drugiej wojny światowej 1939-1944 zginęło 2000 mieszkańców Janowa w większości ludności żydowskiej – przestała istnieć bożnica i większość zabudowy wokół niej. W 1944 r. okupanci ponownie odebrali prawa miejskie, których Janów już nie odzyskał po wojnie. Obecnie Janów jest ośrodkiem gminnym, siedzibą władz gminnych i lokalnym ośrodkiem usługowo-handlowym. Znany jest jednak zarówno w Polsce jak i na forum międzynarodowym ze stadniny koni arabskich. Zobacz więcej.
 

BAROKOWY KOŚCIÓŁ ŚWIĘTEJ TRÓJCY W JANOWIE PODLASKIM

Wielki Książe Litewski Witold w 1428 r. ufundował kościół i uposażył we wsi Porchów, którą biskup łucki, Jan Łosowicz, od swego imienia nazwał Janowem. Początkowo kościół ten był parafialnym, potem parafię przeniesiono do kościoła św. Jana i dopiero w 1602 r. po oddaniu kościoła tego Dominikanom, parafię przeniesiono do kościoła Trójcy Świętej. Przy kościele tym w 1685 r. Stanisław Witwicki, biskup łucki i brzeski, ufundował seminarium. Obecny kościół parafialny murowany, budowę rozpoczął w 1714 r. Bp łucki Aleksander Wyhowski, dokończył zaś Bp Stefan Bogusław Rupniewski i dnia 30. XI. 1735 r. konsekrował. W 1741 r. podniesiony został do godności kolegiaty a w 1818 r. do godności katedry. Z kasatą diecezji przez rząd rosyjski w 1867 r., jest tylko kościołem parafialnym. W setną rocznicę utworzenia diecezji z powrotem do godności katedry przywrócony, a na mocy bulli Piusa XI & Odpusty: Trójcy Świętej, Św. Wiktora, Św. Rocha. Cmentarz grzebalny: 1 km od kościoła.

STADNINA KONI W JANOWIE PODLASKIM

Stadnina w Janowie Podlaskim - istniejąca od 1817 roku, najstarsza państwowa stadnina koni w Polsce - jest również jedną z najpiękniejszych. Wbrew nazwie nie znajduje się ona w samym Janowie, ale w odległej od niego o 2 km w miejscowości Wygoda. Malowniczo położona wśród bujnych nadbużańskich łąk, jest prawdziwym „końskim rajem”. Stadnina słynie głównie z hodowli koni czystej krwi arabskiej. Mniej znane w świecie, ale równie znakomite są hodowane tu konie angloarabskie.
Dużą atrakcją jest znajdujący się w starym parku zabytkowy XIX-wieczny zespół stajni, z których najstarsze: „Zegarowa” z 1848 r. oraz „Czołowa” z 1841 r. zaprojektowane zostały przez słynnego architekta Henryka Marconiego.
Za datę założenia stadniny uznaje się 18 grudnia 1817 roku - dzień, w którym do Janowa dotarło stado prowadzone przez Jana Ritza, realizującego misję zorganizowania na ziemiach polskich stadniny państwowej. Od 1969 roku na terenie stadniny koni wJanowie Podlaskim są rokrocznie organizowane dla kupców zagranicznych aukcje na konie arabskie ze stadnin chowających konie tej rasy tzn.: Janowa Podlaskiego, Michałowa, Kurozwęk i Białki. Aukcję poprzedza narodowy czempionat konia arabskiego Polski. Stadninia w Janowie Podlaskim nierozerwalnie kojarzy się z postacią jej wieloletniego dyrektora, Andrzeja Krzyształowicza.

PRZEDWOJENNY RĘCZNY DYSTRYBUTOR

Na stacji paliw, usytuowanej na tutejszym rynku, zachował się chyba jedyny w Polsce przedwojenny ręczny dystrybutor, oryginalna atrakcja turystyczna miasta. Na podstawie, w której znajduje się dźwignia ręcznej pompy, umocowane są dwa szklane pięciolitrowe zbiorniki w formie walców. Pracownik stacji napełniał benzyną jeden ze zbiorników, po czym przekręcał zawór i benzyna spływała wężem do baku samochodu. W tym czasie napełniał drugi zbiornik, i tak na zmianę. Ów zabytkowy dystrybutor był w użyciu co najmniej do końca lat 70. XX w. Pracownicy obsługujący dystrybutor wpadali w popłoch, gdy przed stacją zatrzymywały się autokary wypełnione turystami, a kierowca rzucał "Do pełna, proszę". Turyści mieli wówczas trzy kwadranse przerwy na podziwianie zabudowy rynku. Dzisiaj dystrybutor nie jest już używany, ale pracownicy dbają o niego, doceniając wartość tego niezwykłego zabytku techniki.
06 Styczeń 2017
Relaks Perła Serpelic